Cập Nhật 4 Chính Sách Xuất Nhập Khẩu Đáng Chú Ý Trong Tháng 10/2026
Hoạt động xuất nhập khẩu luôn chịu tác động từ những thay đổi về chính sách thương mại, thủ tục hải quan và điều kiện kinh doanh. Việc cập nhật kịp thời các quy định mới không chỉ giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý mà còn góp phần tối ưu quy trình vận hành, kiểm soát chi phí và chủ động xây dựng kế hoạch kinh doanh.
Trong tháng 10/2026, bốn văn bản pháp luật đáng chú ý liên quan đến lĩnh vực xuất nhập khẩu và thương mại chính thức có hiệu lực, gồm Nghị định 365/2026/NĐ-CP, Nghị định 336/2026/NĐ-CP, Thông tư 128/2026/TT-BTC và Nghị định 342/2026/NĐ-CP.
Vậy những chính sách này quy định những nội dung gì? Doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đơn vị logistics và doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần lưu ý những điểm nào?
1. Nghị định 365/2026/NĐ-CP: Thay đổi điều kiện kinh doanh xuất nhập khẩu gạo
Thời gian có hiệu lực: Ngày 01/10/2026.
Nghị định 365/2026/NĐ-CP được Chính phủ ban hành ngày 23/09/2026, quy định về kinh doanh xuất, nhập khẩu gạo. Văn bản thay thế Nghị định 107/2018/NĐ-CP và Nghị định 01/2025/NĐ-CP, hướng đến đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động xuất khẩu gạo. Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ
Những điểm thay đổi đáng chú ý
Thứ nhất, cắt giảm điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.
Theo thông tin từ Bộ Công Thương, số điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo được giảm từ ba xuống còn hai. Thương nhân phải đáp ứng các yêu cầu về kho chuyên dùng chứa thóc, gạo và cơ sở xay xát gạo theo quy định, đồng thời bảo đảm những tiêu chuẩn liên quan đến an toàn thực phẩm và quy chuẩn kỹ thuật.
Kho chứa và cơ sở xay xát có thể thuộc sở hữu của thương nhân hoặc được thuê từ tổ chức, cá nhân khác. Quy định này tạo thêm sự linh hoạt trong việc tổ chức cơ sở vật chất và giảm rào cản gia nhập thị trường. Nguồn: Bộ Công Thương
Thứ hai, mở rộng cơ chế miễn trừ đối với một số dòng gạo đặc thù.
Thương nhân xuất khẩu gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng được áp dụng cơ chế miễn trừ một số điều kiện kinh doanh theo Nghị định. Cụ thể, các thương nhân thuộc nhóm này không phải đáp ứng điều kiện về kho chuyên dùng và cơ sở xay xát để được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, không phải thực hiện dự trữ lưu thông và chế độ báo cáo định kỳ như thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo thông thường.
Đây là điểm đáng quan tâm đối với doanh nghiệp phát triển các dòng gạo đặc sản, gạo có giá trị gia tăng cao và sản phẩm hướng đến thị trường ngách.
Thứ ba, đơn giản hóa hồ sơ và chế độ báo cáo.
Thời gian xử lý hồ sơ cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo được rút ngắn. Đối với hồ sơ đầy đủ, thời gian cấp giấy chứng nhận giảm từ 15 ngày làm việc xuống còn 10 ngày làm việc. Thời gian giải quyết thủ tục cấp lại hoặc sửa đổi, bổ sung giấy chứng nhận cũng được rút ngắn.
Bên cạnh đó, thương nhân kinh doanh xuất khẩu gạo thông thường thực hiện một báo cáo định kỳ vào ngày 05 hằng tháng, thay vì ba lần báo cáo mỗi tháng như trước đây. Nguồn: Bộ Công Thương
Doanh nghiệp cần làm gì?
Doanh nghiệp kinh doanh gạo cần rà soát lại giấy chứng nhận, điều kiện cơ sở vật chất, nghĩa vụ duy trì dự trữ lưu thông và chế độ báo cáo theo nhóm sản phẩm đang kinh doanh. Đồng thời, cần phân biệt rõ quy định dành cho gạo thông thường với cơ chế áp dụng đối với gạo hữu cơ, gạo đồ và gạo bổ sung vi chất dinh dưỡng để tránh thực hiện thiếu hoặc thừa nghĩa vụ.
2. Nghị định 336/2026/NĐ-CP: Hoàn thiện cơ chế Một cửa quốc gia và Một cửa ASEAN
Thời gian có hiệu lực: Ngày 15/10/2026.
Nghị định 336/2026/NĐ-CP quy định việc thực hiện thủ tục hành chính đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh theo cơ chế Một cửa quốc gia và Một cửa ASEAN. Văn bản thay thế Nghị định 85/2019/NĐ-CP. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
Những nội dung doanh nghiệp cần quan tâm
Tăng cường số hóa thủ tục xuất nhập khẩu.
Nghị định làm rõ quy trình khai báo, sửa đổi và bổ sung thông tin điện tử đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh. Doanh nghiệp có thể thực hiện khai báo bằng cách tạo lập thông tin điện tử gửi đến Cổng thông tin Một cửa quốc gia hoặc khai trực tiếp trên cổng theo quy định.
Việc kết nối và trao đổi dữ liệu giữa cơ quan hải quan, cơ quan quản lý chuyên ngành và các hệ thống dịch vụ công được hoàn thiện nhằm hỗ trợ quá trình phối hợp xử lý hồ sơ.
Bổ sung số định danh hàng hóa.
Một nội dung đáng chú ý là quy định về số định danh hàng hóa, được cấp từ hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan để định danh, theo dõi và quản lý hàng hóa nhập khẩu. Cơ chế này hướng đến việc tăng khả năng kết nối, đối chiếu và chia sẻ thông tin giữa các hệ thống, góp phần hạn chế khai báo trùng lặp.
Mở rộng phương thức đăng nhập và sử dụng hệ thống.
Nghị định bổ sung phương thức đăng ký và truy cập Cổng thông tin Một cửa quốc gia thông qua tài khoản định danh điện tử được cấp trên ứng dụng VNeID, bên cạnh phương thức sử dụng tài khoản và chữ ký số theo quy định. Đồng thời, văn bản làm rõ việc tiếp nhận, xử lý vướng mắc và phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố. Nguồn: Phòng Tham vấn hội nhập, Bộ Công Thương
Tác động đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu
Đối với doanh nghiệp, việc chuẩn hóa dữ liệu và hồ sơ điện tử sẽ ngày càng quan trọng. Sai lệch thông tin giữa tờ khai, chứng từ thương mại và hồ sơ quản lý chuyên ngành có thể gây khó khăn trong quá trình xử lý thủ tục.
Do đó, doanh nghiệp nên kiểm tra quyền truy cập hệ thống, chữ ký số, thông tin định danh, quy trình khai báo và khả năng phối hợp giữa bộ phận xuất nhập khẩu với đơn vị logistics. Việc chủ động cập nhật quy trình nội bộ sẽ giúp giảm nguy cơ gián đoạn khi thực hiện thủ tục theo cơ chế mới.
3. Thông tư 128/2026/TT-BTC: Quy định quản lý hải quan tại cửa khẩu thông minh
Thời gian có hiệu lực: Ngày 15/10/2026.
Thông tư 128/2026/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành ngày 27/08/2026, quy định việc kiểm tra, giám sát và quản lý hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh và phương tiện vận tải hoạt động trong khu vực cửa khẩu thông minh được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
Tăng cường giám sát bằng công nghệ
Theo quy định, khu vực cửa khẩu thông minh phải được trang bị hệ thống phục vụ công tác kiểm tra, giám sát hải quan như camera nhận diện phương tiện vận tải thông minh không người lái, barie điện tử tại cổng ra vào, camera giám sát, cân điện tử và hệ thống quản lý hàng hóa đưa vào, đưa ra khu vực cửa khẩu.
Các thiết bị này phải được kết nối trực tiếp với hệ thống xử lý dữ liệu điện tử hải quan.
Thông tư cũng quy định việc kiểm tra, giám sát hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu, quá cảnh; phương tiện vận tải thông minh không người lái và phương án xử lý khi hệ thống gặp sự cố.
Đối với hàng hóa đang lưu giữ tại cửa khẩu thông minh, nếu người khai hải quan đề nghị thay đổi phương tiện chứa hàng hoặc đóng gói lại, phải thông báo cho cơ quan hải quan và doanh nghiệp quản lý, vận hành cửa khẩu để thực hiện giám sát và cập nhật thông tin. Việc chia tách hoặc đóng ghép hàng hóa với hàng hóa khác phải thực hiện tại địa điểm thu gom hàng lẻ được cơ quan có thẩm quyền công nhận theo quy định. Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ
Doanh nghiệp cần lưu ý điều gì?
Điểm quan trọng là Thông tư này chỉ áp dụng đối với các cặp cửa khẩu thông minh được cơ quan có thẩm quyền quyết định đưa vào vận hành khai thác, sử dụng theo quy định, không mặc nhiên áp dụng cho tất cả cửa khẩu.
Doanh nghiệp vận chuyển hàng hóa qua các khu vực thuộc phạm vi áp dụng cần rà soát quy trình giao nhận, quản lý container, cập nhật dữ liệu hàng hóa và phối hợp với đơn vị vận hành cửa khẩu. Việc bảo đảm thông tin chính xác, đồng bộ sẽ giúp hạn chế phát sinh vướng mắc trong quá trình kiểm tra, giám sát hải quan.
4. Nghị định 342/2026/NĐ-CP: Quy định hoạt động thương mại của doanh nghiệp FDI
Thời gian có hiệu lực: Ngày 18/10/2026.
Nghị định 342/2026/NĐ-CP quy định chi tiết Luật Thương mại và Luật Quản lý ngoại thương về hoạt động mua bán hàng hóa cùng các hoạt động liên quan trực tiếp đến mua bán hàng hóa của nhà đầu tư nước ngoài và tổ chức kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài tại Việt Nam. Nguồn: Cổng Thông tin điện tử Chính phủ
Rà soát quyền xuất khẩu, nhập khẩu và phân phối
Nghị định làm rõ hoạt động mua bán hàng hóa của doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, bao gồm quyền xuất khẩu, quyền nhập khẩu và quyền phân phối bán buôn, bán lẻ theo phạm vi được phép.
Việc thực hiện quyền xuất khẩu hoặc nhập khẩu phải tuân thủ các điều kiện liên quan đến danh mục hàng hóa cấm, tạm ngừng hoặc không được thực hiện theo cam kết quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Với hàng hóa thuộc diện xuất nhập khẩu theo giấy phép hoặc có điều kiện, doanh nghiệp phải có giấy phép hoặc đáp ứng đầy đủ các yêu cầu pháp luật tương ứng.
Nghị định cũng quy định về việc cấp Giấy phép kinh doanh đối với một số hoạt động như phân phối bán lẻ, nhập khẩu, phân phối bán buôn, logistics, xúc tiến thương mại, trung gian thương mại và quản lý, vận hành một số nền tảng thương mại điện tử.
Điều kiện cấp phép được xem xét trên cơ sở cam kết mở cửa thị trường, điều kiện tiếp cận thị trường, quy định chuyên ngành và những tiêu chí liên quan. Đối với một số hàng hóa như gạo, đường, sách, báo, tạp chí và vật phẩm đã ghi hình, việc phân phối bán lẻ được xem xét theo điều kiện cụ thể của Nghị định. Nguồn: Báo Điện tử Chính phủ
Khuyến nghị dành cho doanh nghiệp FDI
Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài cần đối chiếu ngành nghề đã đăng ký, quyền kinh doanh hiện có, loại hàng hóa dự kiến giao dịch và giấy phép liên quan. Đặc biệt, không nên mặc định rằng quyền xuất khẩu hoặc nhập khẩu đồng nghĩa với quyền bán lẻ mọi loại hàng hóa tại thị trường Việt Nam.
Đối với doanh nghiệp đang mở rộng kênh phân phối, phát triển thương mại điện tử hoặc triển khai dịch vụ logistics, việc rà soát điều kiện kinh doanh trước khi triển khai kế hoạch mới là bước cần thiết nhằm giảm rủi ro pháp lý và chi phí điều chỉnh về sau.
5. Doanh nghiệp cần làm gì để thích ứng với chính sách xuất nhập khẩu mới?
Bốn văn bản trên tác động đến các nhóm hoạt động khác nhau, nhưng đều cho thấy tầm quan trọng của việc tuân thủ quy định và chủ động cập nhật thông tin pháp lý.
Doanh nghiệp có thể triển khai một số công việc sau:
Một là, rà soát văn bản và nghĩa vụ áp dụng. Xác định chính xác văn bản nào liên quan trực tiếp đến loại hàng hóa, mô hình kinh doanh, tuyến vận chuyển và thị trường của doanh nghiệp.
Hai là, cập nhật quy trình và hồ sơ. Kiểm tra giấy phép, điều kiện kinh doanh, chứng từ xuất nhập khẩu, dữ liệu khai báo điện tử và cơ chế lưu trữ hồ sơ. Những thông tin chưa đồng nhất cần được xử lý trước khi phát sinh giao dịch mới.
Ba là, nâng cao năng lực của đội ngũ phụ trách. Bộ phận xuất nhập khẩu, logistics, pháp chế và kế toán cần được cập nhật các yêu cầu mới, đồng thời thống nhất đầu mối xử lý khi phát sinh vướng mắc.
Bốn là, theo dõi thông tin từ cơ quan có thẩm quyền. Doanh nghiệp nên ưu tiên tra cứu toàn văn văn bản, hướng dẫn triển khai và thông tin cập nhật từ cơ quan nhà nước thay vì chỉ dựa vào các bản tin tóm tắt trên mạng xã hội.
Bốn chính sách xuất nhập khẩu có hiệu lực trong tháng 10/2026 tập trung vào các nội dung quan trọng: đơn giản hóa điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo, hoàn thiện thủ tục theo cơ chế Một cửa quốc gia và Một cửa ASEAN, tăng cường quản lý hải quan tại cửa khẩu thông minh, đồng thời làm rõ phạm vi hoạt động thương mại của doanh nghiệp FDI.
Đối với doanh nghiệp, cập nhật chính sách không đơn thuần là theo dõi văn bản mới mà còn là quá trình chuyển hóa quy định thành quy trình vận hành thực tế. Việc chủ động rà soát hồ sơ, điều kiện kinh doanh và trách nhiệm tuân thủ sẽ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro, nâng cao hiệu quả quản lý và chuẩn bị tốt hơn cho hoạt động thương mại trong nước cũng như quốc tế.
Uniway Group khuyến nghị doanh nghiệp thường xuyên theo dõi các chính sách xuất nhập khẩu, chủ động đánh giá tác động đến hoạt động kinh doanh và tham vấn đơn vị chuyên môn khi cần xác định nghĩa vụ pháp lý cụ thể.
Lưu ý: Bài viết mang tính chất thông tin tổng quan, không thay thế việc đối chiếu toàn văn văn bản pháp luật và hướng dẫn áp dụng đối với từng trường hợp cụ thể.
:
:
:
:
: